RI&E verplicht 2026: verscherpte handhaving en wat er verandert voor werkgevers

De Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) is al jaren wettelijk verplicht voor iedere werkgever in Nederland. Dat is niet nieuw. Wat wél nieuw is: de manier waarop de overheid deze verplichting handhaaft, verandert in 2026 ingrijpend. De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) heeft meer capaciteit, richt zich op specifieke risicosectoren en pakt niet-nalevers harder aan.

In dit artikel lees je precies wat er verscherpt is, welke sectoren extra onder de loep liggen en wat je als werkgever nú moet doen om niet verrast te worden bij een inspectie.

De wettelijke basis: artikel 5 van de Arbowet

Laten we eerst terug naar de kern. Artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet verplicht iedere werkgever om:

1. Een schriftelijke RI&E op te stellen met alle gevaren en risico's op de werkplek
2. Een Plan van Aanpak te maken met concrete maatregelen en termijnen
3. De RI&E te laten toetsen door een gecertificeerde arbodeskundige (voor bedrijven met meer dan 25 werknemers, of als er geen branche-erkend instrument wordt gebruikt)
4. De RI&E actueel te houden bij veranderingen in het werk, de organisatie of de regelgeving

Dit geldt voor élke werkgever — of je nu één medewerker hebt of duizend. Zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) zijn vrijgesteld, maar zodra je iemand in dienst neemt, geldt de verplichting onverkort.

Wat verandert er in de handhaving in 2026?

De RI&E-verplichting zelf is niet nieuw. Maar de handhavingspraktijk is de afgelopen jaren fundamenteel verschoven. Dit zijn de belangrijkste ontwikkelingen:

1. Grotere inspectiecapaciteit bij de NLA

De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft haar personeelsbestand de afgelopen jaren aanzienlijk uitgebreid. Dit betekent concreet: meer inspecties, meer bedrijfsbezoeken en meer capaciteit om meldingen op te volgen. Waar voorheen de kans op controle voor veel MKB-bedrijven relatief klein was, neemt die kans nu meetbaar toe.

2. Sectorgerichte aanpak

De NLA werkt niet langer alleen reactief (na een melding of ongeval), maar voert steeds meer proactieve, sectorgerichte inspectieprogramma's uit. Sectoren die in 2026 extra aandacht krijgen zijn onder andere:

• Bouw en infra — vanwege het hoge aantal arbeidsongevallen
• Logistiek en transport — fysieke belasting, werktijden en gevaarlijke stoffen
• Horeca en detailhandel — psychosociale arbeidsbelasting en werkdruk
• Zorg — agressie, fysieke belasting en infectierisico's
• Uitzendsector — ketenverantwoordelijkheid en naleving bij inleners

Als jouw bedrijf in een van deze sectoren valt, is de kans op een inspectie in 2026 significant groter dan in voorgaande jaren.

3. Hogere boetes en snellere escalatie

Het boetebeleid van de NLA is de afgelopen jaren aangescherpt. Bij het ontbreken van een RI&E kan de eerste boete al oplopen tot duizenden euro's — afhankelijk van de bedrijfsgrootte en de ernst van de situatie. Bij recidive worden boetes verdubbeld. En als bij een arbeidsongeval blijkt dat er geen RI&E aanwezig was, kunnen de consequenties ver reiken: van hoge boetes tot strafrechtelijke vervolging van de werkgever.

Wat ook verandert: de NLA escaleert sneller. Waar vroeger vaak eerst een waarschuwing werd gegeven, wordt nu vaker direct een boete opgelegd — zeker bij bekende risicosectoren en bij bedrijven die al eerder zijn gewaarschuwd.

4. Digitale meldpunten verlagen de drempel

Werknemers, ondernemingsraden en preventiemedewerkers kunnen tegenwoordig eenvoudig en anoniem meldingen doen bij de Arbeidsinspectie. De drempel om een melding te doen is lager dan ooit. Dit betekent dat een ontbrekende of verouderde RI&E niet alleen bij een geplande inspectie aan het licht komt, maar ook via een melding van een (ex-)medewerker.

Welke fouten ziet de NLA het vaakst?

Op basis van de jaarverslagen en inspectieresultaten van de Nederlandse Arbeidsinspectie vallen een aantal veelvoorkomende tekortkomingen op:

Geen RI&E aanwezig

De meest basale overtreding — en nog steeds de meest voorkomende. Een aanzienlijk deel van de Nederlandse werkgevers heeft simpelweg geen RI&E. Dit is een directe overtreding van artikel 5 van de Arbowet.

RI&E niet actueel

Een RI&E die vijf jaar oud is en niet is bijgewerkt na een verhuizing, nieuwe machines of organisatieveranderingen, geldt als niet-actueel. De wet eist dat je de RI&E aanpast bij relevante wijzigingen.

Geen Plan van Aanpak

De RI&E zonder Plan van Aanpak is als een diagnose zonder behandeling. Het Plan van Aanpak beschrijft welke maatregelen je neemt, wie verantwoordelijk is en wanneer het geregeld moet zijn. Zonder dit document is je RI&E incompleet in de ogen van de inspectie.

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) ontbreekt

Veel RI&E's beperken zich tot fysieke risico's (valgevaar, gevaarlijke stoffen, machines) maar missen het thema psychosociale arbeidsbelasting. Werkdruk, agressie, discriminatie en ongewenst gedrag horen nadrukkelijk in de RI&E thuis — de NLA controleert hier steeds strenger op.

Toetsing ontbreekt

Bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten hun RI&E laten toetsen door een gecertificeerde arbodeskundige. Veel bedrijven slaan deze stap over of weten niet dat ze er recht op hebben via hun arbodienst of arbodeskundige.

Bijzondere aandacht: de preventiemedewerker

Sinds de wijziging van de Arbowet in 2017 heeft de preventiemedewerker een stevigere positie gekregen. De preventiemedewerker moet betrokken worden bij het opstellen en uitvoeren van de RI&E. De ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) heeft instemmingsrecht bij de keuze van de preventiemedewerker.

In de praktijk ziet de NLA regelmatig dat bedrijven wel een preventiemedewerker hebben aangewezen, maar dat deze persoon nauwelijks betrokken is bij de RI&E. Dat is een overtreding en wordt als zodanig beboet.

Vrijstellingen: wanneer gelden minder strenge regels?

Er bestaan beperkte vrijstellingen, maar ze zijn smaller dan veel werkgevers denken:

• Bedrijven met maximaal 25 werknemers die een erkend branche-RI&E-instrument gebruiken, hoeven hun RI&E niet verplicht te laten toetsen. De RI&E zelf blijft wel verplicht.
• Zzp'ers zonder personeel zijn vrijgesteld van de RI&E-plicht (maar niet van andere arboregels als ze op andermans werkplek werken).
• Bedrijven met maximaal 40 uur arbeid per week (alle werknemers samen) mogen een verkorte RI&E-checklist gebruiken via het Steunpunt RI&E.

Let op: deze vrijstellingen gaan alleen over de toetsing, niet over de verplichting om een RI&E te hebben. Die geldt altijd.

Wat moet je als werkgever nú doen?

Wacht niet tot de inspecteur voor de deur staat. Dit zijn de stappen die je vandaag kunt zetten:

1. Controleer of je een actuele RI&E hebt

Heb je er een? Wanneer is die voor het laatst bijgewerkt? Is hij compleet — inclusief PSA, Plan van Aanpak en eventuele branche-specifieke risico's?

2. Gebruik een erkend instrument

Het Steunpunt RI&E van TNO biedt gratis erkende branche-instrumenten. Voor bedrijven tot 25 medewerkers kan dit de toetsingsplicht vervangen. Maar een branche-instrument invullen kost tijd en vereist arbokennis.

3. Overweeg een digitale oplossing

Moderne RI&E-tools kunnen het proces aanzienlijk versnellen. In plaats van weken vullen aan spreadsheets of duizenden euro's betalen aan een adviesbureau, kun je met een digitale tool binnen een dag een volledige, toetsbare RI&E opleveren.

Start vandaag nog met je RI&E →

4. Betrek je preventiemedewerker

Zorg dat je preventiemedewerker niet alleen op papier bestaat, maar actief betrokken is bij het RI&E-proces. Dit is niet alleen wettelijk verplicht, maar verbetert ook de kwaliteit van je risico-inventarisatie.

5. Plan periodieke updates

Een RI&E is geen eenmalig document. Plan minimaal een jaarlijkse review in en werk de RI&E bij na elke relevante verandering: nieuwe werkzaamheden, verhuizing, nieuw personeel, nieuwe machines of gewijzigde regelgeving.

De kosten van niets doen

Het niet hebben van een RI&E is niet alleen een juridisch risico. Het is een operationeel risico. Bedrijven zonder gedegen risico-inventarisatie hebben vaker te maken met:

• Hogere verzuimkosten — risico's die niet geïdentificeerd zijn, worden niet aangepakt
• Aansprakelijkheidsclaims — bij een arbeidsongeval zonder RI&E staat de werkgever juridisch zwak
• Hogere verzekeringspremies — sommige verzekeraars vragen naar de RI&E bij het vaststellen van de premie
• Reputatieschade — een boete van de Arbeidsinspectie is openbaar

De kosten van een RI&E zijn verwaarloosbaar vergeleken met de kosten van een boete, een letselschadeclaim of langdurig verzuim.

Conclusie: 2026 is het jaar om je RI&E op orde te brengen

De verscherpte handhaving in 2026 is geen dreigement — het is een feit. De NLA heeft meer mensen, meer focus en meer bevoegdheden. De kans dat jouw bedrijf wordt geïnspecteerd, is groter dan ooit. En de consequenties van een ontbrekende of verouderde RI&E zijn zwaarder dan ooit.

Het goede nieuws: een RI&E hoeft niet duur of tijdrovend te zijn. Met de juiste tools kun je binnen een dag aan je wettelijke verplichting voldoen.

Bekijk wat SnelRIE voor jouw bedrijf kan doen →