Agressie op de werkvloer en radicalisering nemen toe: waarom je RI&E nu moet updaten

Een verpleegkundige die bij de keel wordt gegrepen. Een leraar die online wordt bedreigd door een ouder. Een beveiliger die te maken krijgt met een geradicaliseerde bezoeker. Het zijn geen hypothetische scenario's — het is de realiteit op de Nederlandse werkvloer in 2026.

Twee recente ontwikkelingen maken de urgentie om je RI&E te actualiseren groter dan ooit. Ten eerste: de agressie tegen medewerkers in de zorg en het onderwijs neemt niet alleen toe, maar wordt ook heftiger. Ten tweede: de Global Terrorism Index 2026 laat zien dat radicalisering onder jongeren in een ongekend tempo versnelt, met directe gevolgen voor de veiligheid op werkplekken in kwetsbare sectoren.

In dit artikel leggen we uit wat deze trends concreet betekenen voor je risico-inventarisatie en -evaluatie, wanneer een update wettelijk verplicht is, en welke stappen je nu kunt zetten om je medewerkers te beschermen.

Agressie in de zorg: van schelden naar fysiek geweld

"Eerst was het schelden en schreeuwen. Maar het gaat nu veel verder: bij de keel grijpen of met iets gooien." Aan het woord is Charlotte Dorenbosch-Nillesen, kartrekker van het Peer Support Team bij het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+). Het citaat komt uit een uitgebreid artikel van L1 Nieuws over de escalatie van agressie tegen zorgmedewerkers.

De cijfers bevestigen het beeld. Uit de jaarlijkse peiling van beroepsorganisatie NU'91, onder bijna duizend zorgprofessionals, blijkt dat de helft maandelijks of vaker met agressie te maken heeft. En het gaat allang niet meer alleen om verbaal geweld:

• Fysiek geweld neemt toe: duwen, slaan, schoppen en bij de keel grijpen worden steeds vaker gemeld
• Doxing — het online delen van persoonlijke gegevens van medewerkers — is een groeiend fenomeen. "Ik weet je te vinden", is een zin die zorgmedewerkers steeds vaker horen
• Livestreaming van incidenten: agressors filmen zorgmedewerkers en delen beelden via sociale media
• De intensiteit escaleert: waar verbale agressie eerder de norm was, worden incidenten nu vaker fysiek en bedreigend

Kim De Loo, teamleider cardiologie en lid van het Peer Support Team bij het MUMC+, werd zelf slachtoffer. "Het was een partner van een patiënt. Hij reageerde agressief naar mijn collega. Als teamleider wilde ik het gesprek aangaan. Ik dacht dat ik hem gekalmeerd had, maar toen werd hij toch boos. Hij duwde me en deelde klappen uit."

Niet alleen de zorg

Hoewel de zorgsector het meest in het nieuws komt, is de trend breder. Ook in het onderwijs, de detailhandel en bij overheidsinstanties stijgt het aantal agressie-incidenten. Leraren worden bedreigd door ouders, gemeenteambtenaren worden geïntimideerd aan de balie, en winkelpersoneel wordt geconfronteerd met steeds agressiever gedrag bij winkeldiefstal.

De gemeenschappelijke factor: de drempel om fysiek geweld te gebruiken tegen werknemers in een dienstverlende rol ligt lager dan vijf jaar geleden. Dat heeft directe gevolgen voor de verplichtingen van werkgevers op het gebied van de RI&E.

Radicalisering versnelt: de Global Terrorism Index 2026

Parallel aan de toename van agressie op de werkvloer publiceert het Institute for Economics & Peace de Global Terrorism Index 2026 — en de bevindingen zijn alarmerend voor westerse landen.

De kernpunten uit het rapport, samengevat door Beveiligingsnieuws:

• +280% dodelijke slachtoffers door terrorisme in westerse landen in 2025 ten opzichte van het jaar daarvoor
• Radicalisering versnelt drastisch: waar het voorheen maanden of jaren duurde, kan radicalisering nu in weken of zelfs dagen plaatsvinden
• Steeds jongere doelwitten: niet alleen jongeren tussen 15 en 25 jaar, maar ook kinderen vanaf 8 jaar worden blootgesteld aan extremistisch gedachtegoed
• 42% van terrorismegerelateerde onderzoeken in Europa en Noord-Amerika betreft minderjarigen — een verdrievoudiging sinds 2021
• Lone-wolf aanvallen nemen toe, mede gevoed door online radicalisering via platforms als Roblox, Minecraft en Fortnite

De AIVD meldde eerder dat tientallen jongeren in Nederland een potentiële dreiging vormen voor de nationale veiligheid. Online platforms en games fungeren als recruitmentkanalen waar extremistische netwerken onder het mom van entertainment relaties opbouwen met kwetsbare, geïsoleerde jongeren.

Wat betekent dit voor werkgevers?

De combinatie van toenemende radicalisering en lone-wolf dreiging raakt werkgevers in meerdere sectoren:

• Zorginstellingen en ziekenhuizen: direct contact met geradicaliseerde patiënten of bezoekers, verhoogd risico op geweldsincidenten
• Onderwijsinstellingen: leerlingen die in aanraking komen met extremistisch gedachtegoed, risico op incidenten op school
• Overheidsgebouwen en publiekstoegankelijke locaties: verhoogd risico als doelwit van lone-wolf aanvallen
• Evenementen en culturele instellingen: soft targets waar beveiliging extra aandacht vereist
• Detailhandel en horeca: publiek toegankelijk, beperkte beveiliging, kwetsbaar voor incidenten

De vraag is niet óf deze ontwikkelingen je organisatie raken, maar hoe goed je erop bent voorbereid — en of die voorbereiding is terug te vinden in je RI&E.

Wanneer is een RI&E-update wettelijk verplicht?

De Arbowet (artikel 5) verplicht werkgevers om een RI&E op te stellen en te onderhouden. Maar de wet zegt ook: de RI&E moet actueel zijn. Dat betekent dat je verplicht bent om je RI&E te herzien bij gewijzigde omstandigheden.

De Arbeidsinspectie (Nederlandse Arbeidsinspectie, NLA) hanteert de volgende triggers voor een verplichte update:

1. Veranderde werkomstandigheden

Als de aard van het werk, de werkplek of de samenstelling van het personeel wijzigt, moet de RI&E worden aangepast. De toename van agressie-incidenten kwalificeert hier: als je organisatie te maken heeft met meer of heftigere agressie dan ten tijde van de laatste RI&E, zijn de omstandigheden aantoonbaar veranderd.

2. Nieuwe of gewijzigde risico's

Radicalisering als risicofactor voor de werkvloer was vijf jaar geleden voor de meeste werkgevers geen thema. Met de GTI 2026-data en de AIVD-waarschuwingen is dit een nieuw of gewijzigd risico dat in de RI&E thuishoort — zeker voor sectoren met publiekstoegang.

3. Na een incident

Als er op je werkplek een agressie- of geweldsincident heeft plaatsgevonden, is dat op zichzelf al reden om de RI&E te actualiseren en het plan van aanpak aan te scherpen.

4. Nieuwe wetgeving of richtlijnen

De Arbeidsinspectie verscherpt in 2026 de controles op psychosociale arbeidsbelasting (PSA), waaronder agressie en geweld op het werk. Werkgevers die geen actuele inventarisatie van agressierisico's kunnen tonen, lopen een concreet handhavingsrisico.

Kort gezegd: als je RI&E ouder is dan twee jaar, of als er sindsdien agressie-incidenten zijn geweest die niet zijn meegenomen, is een update niet optioneel — het is een wettelijke verplichting.

Wat moet er in je RI&E staan over agressie en radicalisering?

Een adequate RI&E-inventarisatie van agressie- en radicaliseringsrisico's omvat minimaal de volgende elementen:

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA)

PSA is de overkoepelende categorie in de Arbowet waar agressie, geweld en intimidatie onder vallen. Je RI&E moet specifiek benoemen:

• Verbale agressie: schelden, schreeuwen, intimideren, bedreigen (mondeling en schriftelijk)
• Fysieke agressie: duwen, slaan, schoppen, vastgrijpen, gooien met voorwerpen
• Digitale agressie: online bedreigingen, doxing, ongewenst filmen, stalking via sociale media
• Seksuele intimidatie: ongewenste opmerkingen, aanrakingen of gedragingen
• Discriminatie en pesten: structureel ongewenst gedrag van collega's, leidinggevenden of derden

Specifieke risicofactoren

Naast de categorieën van agressie moet je RI&E de omstandigheden benoemen die het risico verhogen:

• Alleen werken (nacht, weekend, op afgelegen locaties)
• Werken met kwetsbare doelgroepen (psychiatrische patiënten, verslaafden, verwarde personen)
• Publiekstoegankelijke werkplekken (balie, receptie, spreekkamer)
• Werkzaamheden met hoog frustratieniveau bij cliënten (lange wachttijden, afwijzingen, dwangmaatregelen)
• Bereikbaarheid van persoonsgegevens van medewerkers (naambordje, social media, openbare registers)
• Nabijheid van geopolitieke spanningen (locaties met symbolische waarde, religieuze instellingen)

Radicaliseringsrisico's

Voor organisaties in kwetsbare sectoren is het relevant om de volgende risicofactoren expliciet te inventariseren:

• Signalen van radicalisering bij cliënten, patiënten, leerlingen of bezoekers
• Dreigingsniveau conform de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)
• Soft target-kwetsbaarheid: is de locatie een potentieel doelwit vanwege symbolische waarde of publiekstoegang?
• Beveiligingsniveau: toegangscontrole, cameratoezicht, beveiligingspersoneel, alarmprotocollen
• Samenwerkingsafspraken met politie en veiligheidsdiensten

Plan van aanpak: concrete maatregelen

Een RI&E zonder plan van aanpak is incompleet — en een plan van aanpak zonder concrete maatregelen is waardeloos. Dit zijn de maatregelen die de Arbeidsinspectie verwacht:

Organisatorische maatregelen

• Agressieprotocol: helder beleid over wat acceptabel is en wat niet, inclusief sancties
• Meldprocedure: laagdrempelig meldpunt voor agressie-incidenten (zoals het "bel 1000"-systeem van het MUMC+)
• Registratie: systematische registratie van alle incidenten, inclusief near-misses
• Nazorg: bedrijfsopvangteam of peer support voor medewerkers na een incident
• Training: periodieke de-escalatietraining voor medewerkers met publieekscontact

Bouwkundige en technische maatregelen

• Vluchtroutes: medewerkers moeten altijd een veilige uitweg hebben
• Alarmknoppen: stil alarm op werkplekken met verhoogd risico
• Cameratoezicht: op risicolocaties (entree, balie, wachtruimte)
• Toegangscontrole: beperking van vrije toegang tot werkruimtes
• Scheiding: fysieke barrières tussen medewerkers en publiek waar nodig

Persoonsgerichte maatregelen

• Voorlichting: medewerkers informeren over risico's en gedragsregels
• Competenties: medewerkers met publieekscontact trainen in het herkennen van signalen van agressie en radicalisering
• Psychologische ondersteuning: toegang tot professionele hulp na een incident
• Privacybescherming: beperking van zichtbaarheid van persoonsgegevens van medewerkers

De kosten van niet-handelen

Werkgevers die hun RI&E niet actualiseren op het gebied van agressie en radicalisering lopen meervoudige risico's:

Financieel

• Boetes van de Arbeidsinspectie: bij een inspectie zonder actuele RI&E of zonder adequate inventarisatie van PSA-risico's kan de boete oplopen tot €13.500 per overtreding
• Aansprakelijkheid: als een medewerker schade lijdt door een incident dat voorzienbaar was en niet in de RI&E stond, is de werkgever aansprakelijk op grond van artikel 7:658 BW
• Ziekteverzuim: medewerkers die te maken krijgen met agressie hebben een significant hoger ziekteverzuim. De kosten van een langdurig verzuimgeval liggen al snel boven de €50.000

Personeel

• Verloop: "Iedere medewerker die wordt aangevallen is een potentiële kanshebber om het ziekenhuis te verlaten", stelt Charlotte Dorenbosch-Nillesen van het MUMC+. In een krappe arbeidsmarkt is dat een direct bedrijfsrisico
• Werving: organisaties die bekend staan om onveilige werkomstandigheden hebben meer moeite om personeel te werven
• Moreel: een onveilige werkomgeving ondermijnt de motivatie en betrokkenheid van het hele team

Reputatie

• Media-aandacht: agressie-incidenten op de werkvloer halen steeds vaker het nieuws
• Vertrouwen: cliënten, patiënten en hun families verwachten een veilige omgeving

Wat kun je vandaag doen?

De stappen om je RI&E te actualiseren op agressie en radicalisering zijn concreet en direct uitvoerbaar:

Stap 1: Inventariseer de huidige situatie

Hoeveel agressie-incidenten zijn er in het afgelopen jaar gemeld? Wat was de aard en ernst? Zijn er trends zichtbaar? Als je organisatie geen structurele registratie heeft, is dat op zichzelf al een bevinding voor de RI&E.

Stap 2: Check je huidige RI&E

Staan agressie, geweld, intimidatie en (digitale) bedreigingen als risico's benoemd? Is er een specifieke risicobeoordeling per functie of werkplek? Zijn de maatregelen in het plan van aanpak concreet en actueel?

Stap 3: Betrek je medewerkers

De preventiemedewerker, de OR of personeelsvertegenwoordiging en de medewerkers zelf zijn de beste bron van informatie over de werkelijke risico's. Gebruik gestructureerde interviews of een enquête.

Stap 4: Actualiseer je RI&E

Pas de risico-inventarisatie aan op basis van de nieuwe inzichten. Voeg agressie- en radicaliseringsrisico's expliciet toe, met een realistische risicobeoordeling per werkplek en functie.

Stap 5: Laat je RI&E toetsen

Een geactualiseerde RI&E moet opnieuw worden getoetst door een gecertificeerde arbodeskundige (tenzij je organisatie onder de 25 medewerkers heeft en een erkend branche-instrument gebruikt).

Stap 6: Implementeer het plan van aanpak

Stel prioriteiten, wijs verantwoordelijken aan en plan de maatregelen in. Monitor de uitvoering en evalueer periodiek.

Start vandaag met een RI&E-check

De combinatie van toenemende agressie op de werkvloer en versnelde radicalisering maakt een actuele RI&E urgenter dan ooit. De Arbeidsinspectie verscherpt de controles, de risico's nemen toe en de gevolgen van niet-handelen worden groter.

Weet je niet zeker of je RI&E nog actueel is? Of wil je snel inzicht in de agressie- en veiligheidsrisico's binnen je organisatie?

Start een gratis RI&E-scan op SnelRIE.nl → en ontdek binnen enkele minuten waar je organisatie staat. Geen verplichtingen, wel direct inzicht.

---

Bronnen

1. L1 Nieuws — "Agressie in de zorg: 'Eerst was het schelden en schreeuwen, nu grijpen ze je bij de keel'" (23 januari 2026)
2. Beveiligingsnieuws — "Jongeren radicaliseren steeds sneller" (maart 2026)
3. Institute for Economics & Peace — Global Terrorism Index 2026 (maart 2026)
4. NU'91 — Jaarlijkse peiling agressie onder zorgprofessionals (2025)
5. Arbowet artikel 5 — Risico-inventarisatie en -evaluatie
6. Nederlandse Arbeidsinspectie — Handhavingskader psychosociale arbeidsbelasting 2026